HISTORIA ZAMKU
Zamek Biskupów Wrocławskich w Otmuchowie
Zamek w Otmuchowie to jedna z najbardziej fascynujących warowni na Śląsku, która przez niemal 600 lat była siedzibą biskupów wrocławskich. Wzniesiony na granitowym wzniesieniu o wysokości 225 metrów nad poziomem morza, góruje nad miastem i doliną Nysy Kłodzkiej.
Średniowieczne początki
Pierwsze wzmianki o grodzie kasztelańskim w Otmuchowie pochodzą z bulli protekcyjnej (zwanej potocznie srebrną bullą) papieża Hadriana IV z 1155 roku, w której wzmiankowany jest jako umocniony środek (castelum Otmochov). Od zarania dziejów należał on do biskupstwa wrocławskiego. Drewniany gród prawdopodobnie został zniszczony podczas najazdu Mongołów w 1241 roku, którzy obozowali pod Otmuchowem, niszcząc okoliczne ziemie.
W XIII wieku między biskupem wrocławskim Tomaszem II Zarembą a księciem Henrykiem IV Probusem toczył się spór o władzę nad tymi ziemiami. W 1285 roku zamek został zdobyty przez księcia i zniszczony – zasypano wówczas fosy zamkowe. Po śmierci Henryka Probusa w 1290 roku, na mocy jego testamentu, zamek powrócił do biskupów wrocławskich, którzy od tego czasu oficjalnie zaczęli używać tytułu książęcego.
Najintensywniejsze prace odbudowy i rozbudowy zamku prowadzono w latach 1341-1376 za czasów księcia-biskupa Przecława z Pogorzeli. Po nadaniu Otmuchowowi praw miejskich w 1347 roku i ukończeniu budowy murów obronnych łączących się z umocnieniami zamkowymi, powstał imponujący system obronny.
Zamek nie do zdobycia
Warownia była tak trudna do zdobycia, że podczas wojen husyckich (1419-1436) została zajęta jedynie podstępem. Według przekazów, zarządca Mikołaj von Alzenau za obiecane pieniądze poddał zamek, w którym biskup przechowywał swój skarbiec. Za zdradę został ścięty na rynku we Wrocławiu. Zamek wykupiono od Husytów dopiero w 1435 roku za 1100 kop groszy czeskich.
Renesansowa i barokowa rezydencja
W latach 1484-1485 zamek zyskał późnogotycki charakter – za czasów biskupa Jana IV Rotha, który przystosował go do obrony artyleryjskiej. Kolejna wielka przebudowa w stylu renesansowym miała miejsce w latach 1586-1596 za panowania biskupa Andrzeja Jerina. Wzniesiono wówczas skrzydło północno-zachodnie, podniesiono pozostałe o jedną kondygnację i wzbogacono elewacje o dekoracje sgraffitowe przedstawiające motywy roślinne i zwierzęce oraz tarcze herbowe biskupa.
Wojna trzydziestoletnia przyniosła zniszczenia, ale zamek został odbudowany w latach 1625-1665 w stylu barokowym przez biskupa Karola Ferdynanda Wazę – syna króla Zygmunta III. Za czasów Ludwika Franciszka Neuburga powstało w zachodniej części nowe skrzydło mieszkalne oraz tzw. zamek dolny (1706-1707).
Końskie schody
Jedną z największych osobliwości zamku są tzw. końskie schody – szerokie, łagodnie wznoszące się schody prowadzące do komnat zamkowych.
Funkcjonują dwie tradycje wyjaśnienia ich nazwy. Jedna mówi, że powstały za czasów biskupa Filipa von Sinzendorfa (1732-1747), który cierpiał na podagrę i noszony był w lektyce, a druga podaje, że wjeżdżał na piętro konno.
Pruskie czasy i sekularyzacja
W 1741 roku podczas wojny śląskiej wojska pruskie zbombardowały zamek, niszcząc jego część północną i zachodnią. Po przejściu Śląska pod władanie pruskie biskupi wyprowadzili się z Otmuchowa.
W 1810 roku król pruski Fryderyk Wilhelm III wydał dekret nakazujący sekularyzację majątków kościelnych. Zamek stał się własnością państwa, a następnie został podarowany Wilhelmowi von Humboldtowi – założycielowi Uniwersytetu w Berlinie.
Bracia Humboldt i romantyczny park
W pierwszej połowie XIX wieku Wilhelm von Humboldt rozkazał rozbiórkę zniszczonych skrzydeł zamkowych. Z uzyskanego materiału naprawiono ocalałą część północną, a na miejscu rozebranych skrzydeł założono romantyczny park. Rzadkie okazy drzew i krzewów – takie jak perukowiec, miłorząb czy lipa kanadyjska – sprowadził brat Wilhelma, Aleksander von Humboldt, słynny podróżnik i geograf, uznawany za ostatniego człowieka, który ogarniał umysłem cały stan ówczesnej wiedzy przyrodniczej.
Czasy współczesne
W 1929 roku prawnuk Wilhelma, Bernhard von Humboldt-Dachroeden, sprzedał zamek miastu. Było to związane z budową zbiornika retencyjnego na Nysie Kłodzkiej i koniecznością zatopienia dóbr Humboldtów pod Jezioro Otmuchowskie – największy jak na owe czasy zbiornik śródlądowy Niemiec.
Dzisiaj zamek pełni funkcje hotelowo-gastronomiczne i kulturalne jako Dom Kultury Zamek.
Z najstarszych zachowanych elementów pozostały: wschodnie skrzydło z XIV wieku, czworoboczna wieża zwieńczona galerią z machikulami oraz barokowa rotunda wejściowa na dziedzińcu. We wnętrzach można zobaczyć strop kasetonowy z przełomu XVI/XVII wieku, belkę modrzewiową z gryfami z herbu biskupa Jerina oraz dwie cele więzienne – głodową i zapadnię.
